Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, ngành nhựa Việt Nam có thêm cơ hội mở rộng thị trường, thu hút đầu tư và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, việc cắt giảm thuế quan cùng tình trạng dư thừa công suất tại nhiều quốc gia cũng khiến lượng nguyên liệu và sản phẩm nhựa nhập khẩu gia tăng, tạo sức ép ngày càng lớn đối với hoạt động sản xuất trong nước.
Trước thực tế đó, chủ động nhận diện, ứng phó và sử dụng hiệu quả các công cụ phòng vệ thương mại là yêu cầu quan trọng nhằm duy trì môi trường cạnh tranh bình đẳng, bảo vệ năng lực sản xuất và thúc đẩy ngành nhựa phát triển ổn định, tự chủ, bền vững.
Sáng 6/8/2026, tại Tòa nhà Bộ Công Thương, TP. Hồ Chí Minh, Cục Phòng vệ thương mại phối hợp với Tạp chí Công Thương tổ chức Hội nghị “Sử dụng hiệu quả công cụ phòng vệ thương mại trong phát triển ngành công nghiệp và công nghiệp hóa chất bền vững”.
Hội nghị có sự tham dự của ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại; bà Huỳnh Thị Mỹ, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Nhựa Việt Nam; cùng đại diện các cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng, chuyên gia và doanh nghiệp trong các lĩnh vực nhựa, hóa chất, cao su và thép.
Công cụ bảo đảm cạnh tranh bình đẳng
Phát biểu tại hội nghị, ông Chu Thắng Trung khẳng định phòng vệ thương mại là công cụ hợp pháp, phù hợp với pháp luật Việt Nam và các quy định của Tổ chức Thương mại thế giới, nhằm bảo vệ ngành sản xuất trong nước trước những hành vi cạnh tranh không công bằng.
Việc tham gia các hiệp định thương mại tự do và cắt giảm thuế nhập khẩu tạo điều kiện thuận lợi cho lưu chuyển hàng hóa, nhưng đồng thời cũng khiến các ngành công nghiệp nền tảng, trong đó có ngành nhựa, chịu sức ép cạnh tranh trực tiếp hơn từ hàng hóa nhập khẩu.
Theo thông tin tại hội nghị, Việt Nam đã khởi xướng hơn 60 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại. Các biện pháp được áp dụng đã góp phần bảo vệ nhiều ngành sản xuất quan trọng, duy trì việc làm và tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp tục đầu tư, đổi mới công nghệ.
Tuy nhiên, phòng vệ thương mại không đồng nghĩa với đóng cửa thị trường hay bảo hộ sản xuất trong nước bằng mọi giá. Đây là công cụ hỗ trợ có thời hạn, tạo điều kiện để doanh nghiệp phục hồi, tái cơ cấu, nâng cao năng suất và củng cố năng lực cạnh tranh.
Theo ông Chu Thắng Trung, việc áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại phải dựa trên số liệu và bằng chứng cụ thể, làm rõ hành vi cạnh tranh không công bằng, mức độ thiệt hại của ngành sản xuất trong nước và mối quan hệ giữa hàng hóa nhập khẩu với thiệt hại phát sinh.
Ngành nhựa chịu sức ép từ nguồn cung toàn cầu
Tại hội nghị, các doanh nghiệp ngành nhựa nhận định nhập khẩu vẫn là một phần cần thiết của chuỗi cung ứng trong nước, đặc biệt khi năng lực sản xuất nguyên liệu nội địa chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thị trường.
Tuy nhiên, tình trạng dư thừa công suất tại nhiều quốc gia đang khiến nguồn cung nguyên liệu nhựa toàn cầu gia tăng. Nếu hàng hóa nhập khẩu được bán với mức giá không phản ánh đầy đủ chi phí hoặc có dấu hiệu bán phá giá, doanh nghiệp sản xuất trong nước sẽ chịu áp lực lớn về giá bán, lợi nhuận, dòng tiền và khả năng đầu tư dài hạn.
Trước thực trạng này, các doanh nghiệp đề xuất tăng cường hệ thống cảnh báo sớm, duy trì trao đổi thông tin thường xuyên giữa cơ quan quản lý, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp; đồng thời xây dựng hướng dẫn cụ thể về thu thập chứng cứ, xác định thiệt hại và chuẩn bị hồ sơ yêu cầu điều tra.
Hài hòa lợi ích giữa sản xuất nguyên liệu và sản phẩm nhựa
Phát biểu tại hội nghị, bà Huỳnh Thị Mỹ, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Nhựa Việt Nam, cho biết trước đây ngành nhựa gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên liệu nhập khẩu. Trong khoảng 10 năm trở lại đây, năng lực sản xuất trong nước từng bước được hình thành, hiện đáp ứng khoảng 30% nhu cầu thị trường; khoảng 70% còn lại vẫn phải nhập khẩu.
Theo bà Huỳnh Thị Mỹ, các dự án sản xuất nguyên liệu nhựa và hóa dầu đòi hỏi nguồn vốn lớn, thời gian đầu tư dài và có vai trò quan trọng trong việc nâng cao khả năng tự chủ nguyên liệu. Vì vậy, cần bảo vệ các doanh nghiệp đã đầu tư sản xuất tại Việt Nam trước những hành vi cạnh tranh không công bằng.
Tuy nhiên, ngành nhựa Việt Nam hiện có khoảng 6.000 doanh nghiệp, trong đó hơn 90% là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nguyên liệu chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành sản phẩm, do đó những biến động về nguồn cung và giá nguyên liệu có thể tác động trực tiếp đến hoạt động của hàng nghìn doanh nghiệp sản xuất hạ nguồn.
“Chúng ta cần bảo vệ các doanh nghiệp đã đầu tư lớn vào sản xuất nguyên liệu trong nước, nhưng đồng thời phải tính đến khả năng cung ứng, giá cả và năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp sản xuất sản phẩm nhựa. Mục tiêu cuối cùng phải là sự phát triển bền vững của toàn bộ chuỗi ngành”, bà Huỳnh Thị Mỹ nhấn mạnh.
Đối với PVC, nhu cầu trong nước tiếp tục tăng cùng với sự phát triển của ngành xây dựng, trong khi công suất sản xuất nội địa còn hạn chế so với quy mô thị trường.
PP và PE hiện chiếm hơn 50% nhu cầu nguyên liệu của ngành nhựa, với tổng mức sử dụng khoảng 6 triệu tấn mỗi năm. Tuy nhiên, năng lực sản xuất trong nước mới đáp ứng được một phần, khiến Việt Nam vẫn phải nhập khẩu khối lượng lớn.
Từ thực tế này, Hiệp hội Nhựa Việt Nam cho rằng việc xem xét các biện pháp phòng vệ thương mại cần dựa trên đánh giá toàn diện về năng lực sản xuất trong nước, khả năng đáp ứng nhu cầu, mức độ phụ thuộc vào nhập khẩu và tác động đối với doanh nghiệp sản xuất thành phẩm.
Song song với bảo vệ các khoản đầu tư hiện hữu, doanh nghiệp sản xuất nguyên liệu cần tiếp tục nghiên cứu mở rộng công suất, đa dạng hóa sản phẩm và tăng cường liên kết với khách hàng trong nước, qua đó nâng cao khả năng tự chủ và tính bền vững của toàn chuỗi ngành.
Dữ liệu quyết định hiệu quả phòng vệ thương mại
Một trong những nội dung được đặc biệt nhấn mạnh tại hội nghị là vai trò của dữ liệu. Theo đại diện Cục Phòng vệ thương mại, hồ sơ yêu cầu điều tra cần làm rõ bốn nội dung cơ bản: phạm vi sản phẩm; hành vi bán phá giá, trợ cấp hoặc gia tăng nhập khẩu; thiệt hại của ngành sản xuất trong nước; và mối quan hệ nhân quả giữa hàng hóa nhập khẩu với thiệt hại.
Doanh nghiệp cần thường xuyên theo dõi lượng và giá nhập khẩu, thị phần, sản lượng, công suất, doanh thu, lợi nhuận, tồn kho, lao động và dòng tiền. Các thông tin phải được lưu trữ đầy đủ, thống nhất và có khả năng truy xuất giữa các bộ phận kế toán, kinh doanh, pháp chế, sản xuất và xuất nhập khẩu.
Đây là thách thức lớn đối với ngành nhựa khi phần lớn doanh nghiệp có quy mô nhỏ và vừa, nguồn lực hạn chế, chưa có đội ngũ chuyên trách về phòng vệ thương mại. Nhiều doanh nghiệp chỉ bắt đầu thu thập dữ liệu khi vụ việc đã phát sinh, trong khi hồ sơ điều tra thường yêu cầu số liệu của nhiều năm trước đó.
Doanh nghiệp vì vậy cần chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động phòng ngừa, xem quản trị dữ liệu và theo dõi thị trường là một phần trong hoạt động quản trị thường xuyên.
Tăng cường liên kết và phát huy vai trò của Hiệp hội
“Nếu từng doanh nghiệp hoạt động riêng lẻ thì rất khó sử dụng hiệu quả công cụ phòng vệ thương mại. Các doanh nghiệp cần liên kết, chia sẻ thông tin, chủ động chuẩn bị số liệu và hồ sơ. Khi có đầy đủ cơ sở, cơ quan quản lý mới có thể hướng dẫn và hỗ trợ hiệu quả”, bà Huỳnh Thị Mỹ cho biết.
Việc sử dụng hiệu quả công cụ phòng vệ thương mại đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp. Khi được áp dụng đúng quy định, đúng đối tượng và đúng thời điểm, đây sẽ là “lá chắn” hợp pháp, giúp ngành nhựa có thêm thời gian tái cơ cấu, đầu tư công nghệ, duy trì sản xuất và nâng cao sức chống chịu trước những biến động của thương mại toàn cầu.
Hội nghị đã tạo diễn đàn trao đổi trực tiếp giữa các bên, góp phần nâng cao nhận thức, thúc đẩy liên kết và tìm kiếm các giải pháp hài hòa nhằm bảo vệ sản xuất trong nước, đồng thời duy trì sự phát triển ổn định, bền vững của toàn bộ chuỗi ngành nhựa Việt Nam.
